Magyar Katolikus Lexikon > M > magyar művelődési intézmények a Délvidéken


magyar művelődési intézmények a Délvidéken: Az 1920-as években megkezdődött a bénultságból ocsúdó délvidéki magyarság művelődési intézményeinek, egyesületeinek szerveződése. 1929: már 101 m. egyes. működött a Délvidéken, noha a délszláv statisztika - propaganda célzattal - kb. kétszer ennyit mutatott ki. Elsősorban falusi, hosszabb-rövidebb életű közművelődési egyes-ek, olvasókörök, legényegyletek, gazdakörök, ipartestületek, ill. vallási és sportegyes-ek működtek, a szerb hatalom folyamatos zaklatásainak és kíméletlen anyagi-politikai zsarolásának kiszolgáltatottan. A tagság létszáma általában 20.000 fölötti, összvagyonukat a hatalom 1.500.000 dinárra becsülte. 1919-41: a délvidéki m-ságnak egyetlen színháza sem volt, ezért fontos helyet kaptak az egyesületi rendezvények között a műkedvelő színházi előadások. Azokat évente tízezrek néztek meg, annak ellenére, hogy a jug. cenzúra az abszurditásig menő m-ellenességgel avatkozott be, pl. a díszletek fáinak zöldjét (hivalkodóan m. színt) nem egy esetben kékre kellett festeni. A Délvidék legnagyobb m. egyes-e az 1872 óta működő szabadkai Népkör, amely a →trianoni béke aláírása után már 1921: fölújíthatta munkáját. Középponti tevékenységévé a műkedvelők színjátszása vált, amelyet szigorúan figyelt a hatóság. 1927: hat hónapra be is tiltották a Népkör működését. 1924-29: az előadások és a Népkör műsorszervezője Garay Béla, aki a kir. diktatúra bevezetéséig, a Népkör 3 éves betiltásáig vezette a színjátszók együttesét. Az 1930-as években Magyar Olvasókör néven működött tovább a mind sokszínűbb Népkör, kulturális tevékenységet folytatva. 1940. XI. 24: megalakították a Délvidéki Magyar Közművelődési Szövetséget, amely össze tudta fogni a Délvidék minden m. közművelődési szerveződését és amely a visszacsatolás után az 1944 őszi ismételt elszakításig működött. 1945. V: Nagybecskereken létrehozták a Magyar Közművelődési Közösséget, VI: Újvidéken a Vajdasági Magyar Kultúrszövetséget, IX: Szabadkán a Magyar Népkört. 1948 k. 48 m. műkedvelő együttes és 70 m. közművelődési egyes. létezett a Délvidéken. Alig 10 év alatt ezeket szinte teljesen elsorvasztotta a komm. rendszer, egyedül a Népkör tartotta úgy-ahogy magát, átlagosan évi 50 előadással, bemutatóval. Noha az 1960-as évek végétől, az 1970-es évek elejétől megélénkült a m. művelődési élet a Délvidéken, a rendszeressé lett rendezvényeket (Szarvas Gábor Nyelvművelő Napok, Óbecsei M. Középisk-ok Orsz. Művészeti Vetélkedője) 1991: a délszláv háború idején gáncsolták, néhány év múlva megszűntek. Az újjáéledés jele volt 1992. V. 16: a Vajdasági Magyar Művelődési Szövetség megalakítása (elnöke Dudás Károly), amely elsősorban a szívósan létező Népkörre, a szabadkai Városi Kvtárra és több m. lapszerkesztőségre alapozva, kv-kiadást is vállalva a délvidéki m-ság közművelődésének legfontosabb letéteményese.  Dom.L.

Domonkos László: M-ok a Délvidéken, Bp., 1992. - Szöllyősy Vágó László: Népünkkel - Népünkért! A szabadkai Népkör krónikája 1872-1992. Szabadka, 1994. - Bácsország. [Milleniumi szám] Uo., 2000. - Arday Lajos: M-ok a Délvidéken, Jug-ban. Bp., 2002.

A magyar uralkodók és a pápák kronológiája:

Pápák

Magyar fejedelmek és királyok

Szt IV. Leó (ur. 847-855)

III. Benedek (ur. 855-858)

*Anastasius (ur. 855)

Nagy Szt I. Miklós (ur. 858-867)

II. Adorján (ur. 867-872)

VIII. János (ur. 872-882)

I. Marinus (ur. 882-884)

Szt III. Adorján (ur. 884-885)

Álmos (ur. 850?-895?)

V. István (ur. 885-891)

Formosus (ur. 891-896)

VI. Bonifác (ur. 896)

VI. István (ur. 896-897)

Rornanus (ur. 897)

II. Theodor (ur. 897)

IX. János (ur. 898-900)

IV. Benedek (ur. 900-903)

V. Leó (ur. 903)

Christophorus (ur. 903-904)

III. Sergius (ur. 904-911)

Árpád (ur. 889-907)

III. Anasztáz (ur. 911-913)

Lando (ur. 913-914)

X. János (ur. 914-928)

VI. Leó (ur. 928)

VII. István (ur. 928-931)

XI. János (ur. 931-935)

VII. Leó (ur. 936-939)

VIII. István (ur. 939-942)

II. Marinus (ur. 942-946)

Solt (Zsolt) (ur. 907-947)

II. Agapit (ur. 946-955)

XII. János (ur. 955-963)

VIII. Leó (ur. 963-965)

V. Benedek (ur. 964)

XIII. János (ur. 965-972)

Taksony (ur. 947-972)

VI. Benedek (ur. 973-974)

VII. Bonifác (ur. 974)

VII. Benedek (ur. 974-983)

XIV. János (ur. 983-984)

VII. Bonifác (ur. 984-985)

XV. János (ur. 985-996)

V. Gergely (ur. 996-999)

*XVI. János (ur. 997-998)

Géza (ur. 972-997)

II. Szilveszter (ur. 999-1003)

XVII. János (ur. 1003)

XVIII. János (ur. 1004-09)

IV. Sergius (ur. 1009-12)

VIII. Benedek (ur. 1012-24

(VI. Gergely (ur. 1012)

XIX. János (ur. 1024-32)

I (Szt) István király (ur. 997-1038)

IX. Benedek (ur. 1032-45)

Péter (először) (ur. 1038-41)

Aba Sámuel (ur. 1041-44)

III. Szilveszter (ur. 1045)

VI. Gergely (ur. 1045-46)

Péter (másodszor) (ur. 1044-46)

II. Kelemen (ur. 1046-47)

II. Damasus (ur. 1048)

Szt IX. Leó (ur. 1049-54)

II. Viktor (ur. 1055-57)

IX. István (ur. 1057-58)

X. Benedek (ur. 1058-59)

II. Miklós (ur. 1059-61)

I. Endre (András) (ur. 1046-60)

II. Sándor (ur. 1061-73)

*II. Honorius (ur. 1061-72)

I. Béla (ur. 1060-63)

Salamon (ur. 1063-74)

Szt VII. Gergely (ur. 1073-85)

*III. Kelemen (ur. 1080; 1084-1100)

B. III. Viktor (ur. 1086-87)

B. II. Orbán (ur. 1088-99)

I. Géza (ur. 1074-77)

I (Szt) László (ur. 1077-95)

II. Paszkál (ur. 1099-1118)

*Theoderich (ur. 1100-02)

(Albert (ur. 1102)

*IV. Szilveszter (ur. 1105-11)

Könyves Kálmán (ur. 1095-1116)

II. Gelasius (ur. 1118-19)

(VIII. Gergely (ur. 1118-21)

II. Callistus (ur. 1119-24)

II. Honorius (ur. 1124-30)

*II. Celesztin (ur. 1124)

II. István (ur. 1116-31)

II. Ince (ur. 1130-43)

*II. Anaklét (ur. 1130-38)

(Viktor (ur. 1138)

II. Béla (ur. 1131-41)

II. Celesztin (ur. 1143-44

II. Lucius (ur. 1144-45)

B. III. Jenő (ur. 1145-53)

IV. Anasztáz (ur. 1153-54)

IV. Adorján (ur. 1154-59)

II. Géza (ur. 1141-62)

III. Sándor (ur. 1159-81)

*IV. Viktor (ur. 1159-64)

*III. Paszkál (ur. 1164-68)

*III. Callistus (ur. 1168-78)

*III. Ince (ur. 1179-80)

III. István (ur. 1162-72)

II. László (ur. 1162-63)

IV. István (ur. 1163-65)

III. Lucius (ur. 1181-85)

III. Orbán (ur. 1185-87)

VIII. Gergely (ur. 1187)

III. Kelemen (ur. 1187-91)

III. Celesztin (ur. 1191-98)

III. Béla (ur. 1172-96)


III. Ince (ur. 1198-1216)

Imre (ur. 1196-1204)

III. László (ur. 1204-05)

II. András (ur. 1205-35)

III. Honorius (ur. 1216-27)

IX. Gergely (ur. 1227-41)

IV. Celesztin (ur. 1241)

IV. Ince (ur. 1243-54)

IV. Sándor (ur. 1254-61)

IV. Orbán (ur. 1261-64)

IV. Kelemen (ur. 1265-68)

IV. Béla (ur. 1235-70)

B. X. Gergely (ur. 1271-76)

V. István (ur. 1270-72)

B. V. Ince (ur. 1276)

V. Adorján (ur. 1276)

XXI. János (ur. 1276-77)

III. Miklós (ur. 1277-80)

IV. Márton (ur. 1281-85)

IV. Honorius (ur. 1285-87)

IV. Miklós (ur. 1288-92)

IV. (Kun) László (ur. 1272-90)

Szt V. Celesztin (ur. 1294)

VIII. Bonifác (ur. 1294-1303)

III. András (ur. 1290-1301)

B. XI. Benedek (ur. 1303-04)

Vencel (Cseh) (ur. 1301-05)

V. Kelemen (ur. 1305-14)

Ottó (Bajor) (ur. 1305-07)

XXII. János (ur. 1316-34)

*V. Miklós (ur. 1328-30)

XII. Benedek (ur. 1334-42)

Károly Róbert (Anjou) (ur. 1308-42)

VI. Kelemen (ur. 1342-52)

VI. Ince (ur. 1352-62)

B. V. Orbán (ur. 1362-70)

XI. Gergely (ur. 1370-78)

I. (Nagy) Lajos (ur. 1342-82)

VI. Orbán (ur. 1378-89)

*VII. Kelemen (ur. 1378-94)

Mária (ur. 1382-85)

II. (Kis) Károly (ur. 1385-86)

IX. Bonifác (ur. 1389-1404)

*XIII. Benedek (ur. 1394-1417)

VII. Ince (ur. 1404-06)

XII. Gergely (ur. 1406-15)

*V. Sándor (ur. 1409-10)

*XXIII. János (ur. 1410-15)

V. Márton (ur. 1417-31)

*VIII. Kelemen (ur. 1423-29)

*XIV. Benedek (ur. 1425)

Zsigmond (Luxemburg) (ur. 1387-1437)

IV. Jenő (ur. 1431-47)

*V. Félix (ur. 1439-49)

Albert (Habsburg) (ur. 1437-39)

I. Ulászló (Jagelló) (ur. 1440-44)


V. Miklós (ur. 1447-55)

V. László (ur. 1452-57)

III. Callistus (ur. 1455-58)

II. Pius (ur. 1458-64)

II. Pál (ur. 1464-71)

IV. Sixtus (ur. 1471-84)

I. Mátyás (Hunyadi) (ur. 1458-90)

VIII. Ince (ur. 1484-92)

VI. Sándor (ur. 1492-1503)

III. Pius (ur. 1503)

II. Gyula (ur. 1503-13)

X. Leó (ur. 1513-21)

II. Ulászló (ur. 1490-1516)

VI. Adorján (ur. 1522-23)

II. Lajos (ur. 1516-26)

VII. Kelemen (ur. 1523-34)

Szapolyai János (ur. 1526-40)

III. Pál (ur. 1534-49)

III. Gyula (ur. 1550-55)

II. Marcell (ur. 1555)

IV. Pál (ur. 1555-59)

IV. Pius (ur. 1559-65)

I. Ferdinánd (ur. 1526-64)

Szt V. Pius (ur. 1566-72)

II. Miksa (ur. 1564-76)

XIII. Gergely (ur. 1572-85)

V. Sixtus (ur. 1585-90)

VII. Orbán (ur. 1590)

XIV. Gergely (ur. 1590-91)

IX. Ince (ur. 1591)

VIII. Kelemen (ur. 1592-1605)

XI. Leó (ur. 1605)

I. Rudolf  (ur. 1576-1608)

V. Pál (ur. 1605-21)

II. Mátyás (ur. 1608-19)

XV. Gergely (ur. 1621-23)

VIII. Orbán (ur. 1623-44)

II. Ferdinánd (ur. 1619-37)

X. Ince (ur. 1644-55)

III. Ferdinánd (ur. 1637-57)

VII. Sándor (ur. 1655-67)

IX. Kelemen (ur. 1667-69)

X. Kelemen (ur. 1670-76)

B. XI. Ince (ur. 1676-89)

VIII. Sándor (ur. 1689-91)

XII. Ince (ur. 1691-1700)

I. Lipót (ur. 1657-1705)

XI. Kelemen (ur. 1700-21)

I. József (ur. 1705-11)

XIII. Ince (ur. 1721-24)

XIII. Benedek (ur. 1724-30)

XII. Kelemen (ur. 1730-40)

III. Károly (ur. 1711-40)

XIV. Benedek (ur. 1740-58)

XIII. Kelemen (ur. 1758-69)

XIV. Kelemen (ur. 1769-74)

Mária Terézia (ur. 1740-80)

VI. Pius (ur. 1775-99)

II. József  (ur. 1780-90)

II. Lipót (ur. 1790-92)

VII. Pius (ur. 1800-23)

XII. Leó (ur. 1823-29)

VIII. Pius (ur. 1829-30)

XVI. Gergely (ur. 1831-46)

I. Ferenc (ur. 1792-1835)

IX. Pius (ur. 1846-78)

V. Ferdinánd (ur. 1835-48)

XIII. Leó (ur. 1878-1903)

Szt X. Pius (ur. 1903-14)

I. Ferenc József (ur. 1848-1916)

XV. Benedek (ur. 1914-22)

IV. Károly (ur. 1916-18)

XI. Pius (ur. 1922-39)

XII. Pius (ur. 1939-58)

XXIII. János (ur. 1958-63)

VI. Pál (ur. 1963-78)

I. János Pál (ur. 1978)

II. János Pál (ur. 1978-